Major Depresyon | Bipolar Bozukluk | Siklotimi | Distimi
32404 Kere Okundu

Major Depresyon | Bipolar Bozukluk | Siklotimi  | Distimi

(Duygudurum Bozuklukları)

 

 

——————————————————————————————

A-    DEPRESSİF BOZUKLUKLAR

1-     MAJOR DEPRESSİF BOZUKLUK

2-     DİSTİMİK BOZUKLUK

3-     BAŞKA TÜRLÜ ADLANDIRILAMAYAN DEPRESSİF BOZUKLUK

 

B-    BİPOLAR BOZUKLUKLAR

1-     BİPOLAR I BOZUKLUĞU

2-     BİPOLAR II BOZUKLUĞU

3-     SİKLOTİMİK BOZUKLUK

4-     BAŞKA TÜRLÜ ADLANDIRILAMAYAN BİPOLAR BOZUKLUK

 

C-    GENEL TIBBİ BİR DURUMA BAĞLI DUYGU DURUM BOZUKLUĞU

D-    MADDE KULLANIMININ YOL AÇTIĞI DUYGU DURUM BOZUKLUĞU

 

DEPRESSİF BOZUKLUKLAR

1- MAJOR DEPRESSİF BOZUKLUK

MAJOR DEPRESSİF EPİZOD TANI ÖLÇÜTLERİ (DSM-IV-TR’ye göre):

A-İki haftalık bir dönem sırasında, daha önceki işlevsellik düzeyinde bir değişiklik olması ile birlikte aşağıdaki semptomlardan beşinin (yada daha fazlasının) bulunmuş olması; semptomlardan en az birinin ya depressif duygudurum yada ilgi kaybı yada artık zevk alamama olması gerekir.

1- Hemen her gün, yaklaşık gün boyu süren depressif duygu durum,

2- Hemen her gün, yaklaşık gün boyu süren, tüm etkinliklere karşı (yada çoğuna) ilgide belirgin azalma yada artık bunlardan eskisi gibi zevk alamaması,

3- Kilo alımı yada kilo kaybı,

4- Hemen her gün, insomnia (uykusuzluk) yada hipersomnia (aşırı uyku) olması,

5- Hemen her gün, psikomotor ajitasyon yada retardasyonun olması,

6- Hemen her gün, yorgunluk-bitkinlik yada enerji kaybının olması,

7- Hemen her gün, değersizlik, aşırı yada uygun olmayan suçluluk duygularının olması,

8- Hemen her gün, düşünme yada düşüncelerini belirli bir konu üzerinde yoğunlaştırma yetisinin azalması yada karasızlık,

9- Yineleyen ölüm düşünceleri, yineleyen intihar etme düşünceleri ve intihar etmeye yönelik tasarılarının olması.

B- Mixt epizod dışlanmalı,

C- Bu semptomlar, klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya yada toplumsal-mesleki alanlarda yada önemli diğer işlevsellik alanlarında bozulmaya neden olması.

D- Madde kullanımı ve genel tıbbi durumun etkileri ekarte edilmiş olmalı,

E- Yas’a bağlı durum ekarte edilmeli.

 

MAJOR DEPRESSİF EPİZOD  SEMPTOMLARI (DSM-IV-TR’ye göre)

A-Emosyonel alanda

1- Depressif duygudurum (Disfori)

2- Hiçbir şeyden zevk alamama (Anhedoni)

B-Vejetatif alanda

3- İştahta azalma/artma

4- Uykusuzluk/aşırı uyku

5- Psikomotor retardasyon/ajitasyon

6- Yorgunluk-bitkinlik/Enerji kaybı

C-Kognitif alanda

7- Suçluluk, değersizlik düşünceleri

8- Konsantrasyon güçlüğü

9- Ölüm düşünceleri

 

MAJOR DEPRESSİF EPİZOD TİPLERİ

1-     PSİKOTİK ÖZELLİKLİ AĞIR MDB:

·        Sanrı ve/veya varsanılar vardır.

·        Tedavide AD ilaçlar yanında Antipsikotiklerde kullanılır.

·

2-     KATATONİK ÖZELLİKLİ  MDB:

·        Katatonik özellikler gösteren depresyondur.

·        Tedavide özellikle EKT tercih edilir.

3-     MELANKOLİK ÖZELLİKLİ MDB:

·        Hemen hiçbir şeyden zevk almama ön planda.

·        Sabah erken uyanma olur ve sabahları kendini daha kötü hisseder.

·        Somatik tedavilere iyi yanıt veren tiptir.

4-     ATİPİK ÖZELLİKLİ MDB:

·        Ters vejetatif semptomlar vardır (aşırı yemek yeme, aşırı uyuma)

·        Daha erken yaşta başlar, daha fazla psikomotor yavaşlama görülür.

·        Sıklıkla bu hastalara depresyonla birlikte panik bozukluğu, madde kötüye kullanımı, somatizasyon boz. Tanıları konur.

·        Anksiyete semptomları sıktır.

·        Kişiler arası ilişkilerde reddedilmeye karşı aşırı duyarlıdırlar.

·        TAD’dan çok MAO inhibitörlerine cevap verirler.

5-     POSTPARTUM BAŞLANGIÇLI MDB:

·        Doğumdan sonraki ilk 4 haftada başlayan MDB’a denir.

6-     MEVSİMSEL YAPI GÖSTEREN REKÜRRAN MDB:

·        Yılın belirli zamanlarında başlar, remisyona girer.

·        Fazla uyuma, karbonhidrat arama davranışı, aşırı yemek yeme, kilo alma, yorgunluk-bitkinlik sık görülür.

·        Işık terapisi özellikle yararlıdır.

 

2-DİSTİMİK BOZUKLUK:

DSM-IV-TR’ye göre Distimik Bozukluk tanı ölçütleri;

A- En az 2 yıl ve hemen her gün yaklaşık gün boyu süren depresif bir duygudurumun olması .

B- Depresyondayken aşağıdakilerden en az ikisi olmalı:

1- İştahsızlık yada aşırı yemek yeme,

2- Uykusuzluk yada aşırı uyku,

3- Düşük enerji düzeyi yada yorgunluk,

4- Düşük benlik saygısı,

5- Düşüncelerini yoğunlaştırma güçlüğü yada karar vermede güçlük,

6- Umutsuzluk duyguları

C- Bu bozukluğun 2 yıllık bir dönemi sırasında kişide, bir seferde 2 aydan daha uzun süren , A ve B maddelerindeki semptomların olmadığı bir dönem hiç olmamalı.

D- Bu bozukluğun ilk 2 yılı Major Depressif Epizod geçirilmemiştir. (Yani bu bozukluk Kronik Major Fepressif Bozukluk yada Kısmi remisyonda Major Depressif Bozukluk olarak dahi açıklanmamalıdır.)

(DİKKAT !!! Bir MDB geçirildikten sonra 2 ay tam iyileşme olması sonrası Distimik Bozukluk gelişebilir. Ayrıca Distimik Bozukluğun ilk 2 yılından sonra kişi MDB geçirebilir. MDB’un tanı ölçütleri konuyorsa her iki tanı birlikte konur.)

E- Daha önce bir Manik epizod, bir Mix Epizod, Yada bir hıpomanik epizod geçirilmemiştir ve Siklotimik bozukluk için tanı ölçütleri hiçbir zaman karşılanmamıştır.

F- Bu bozukluk sedece Şizofreni yada Sanrılı bozukluk gibi kronik psikotik bir bozukluğun gidişi sırasında  ortaya çıkmamıştır.

 

 

3-BAŞKA TÜRLÜ ADLANDIRILAMAYAN DEPRESSİF BOZUKLUK

MDB, Distimik Bozukluk, Depressif duygu durum ile giden uyum bozukluğu yada karışık anksiyete ve depressif duygudurum ile giden uyum bozukluğu için tanı ölçütlerini karşılamayan, depressif özellikler gösteren bozuklukları kapsar.

Başka türlü adlandırılamayan depressif bozukluğun örnekleri arasında;

1-     Premenstrüel disforik bozukluk.

2-     Minör depressif bozukluk : 5 semptomdan daha az, en az 2 hafta süren depressif semptomlara denir.

3-     Yineleyen Kısa Depressif Bozukluk: 2 gün-2 hafta süren, 12 ay süreyle en az ayda bir defa görülen ve mens ile ilgisi olmayan depressif epizodlara denir.

4-     Şizofreninin postpsikotik depressif bozukluğu:

 

 

            BİPOLAR BOZUKLUKLAR

 

BİPOLAR I BOZUKLUĞU: En az bir mani epizodunun olduğu depresif dönem/dönemler ile karakterizedir.

 

MANİK EPİZOD TANI ÖLÇÜTLERİ:

A-    En az 1 hafta (hastaneye yatırılmayı gerekiyorsa herhangi bir süre) süren, olağan dışı ve sürekli, kabarmış, taşkın yada irritabl, ayrı bir duygudurumun olması

B-    Duygu durum bozukluğu dönemi sırasında , aşağıdaki semptomların üçü (yada daha fazlası, duygu durum irritabl ise dördü) belirgin olarak bulunur:

1-     Benlik saygısında abartılı artma yada grandiosite,

2-     Uyku gereksiniminde azalma,

3-     Çok konuşma,

4-     Fikir uçuşmaları, düşüncede hızlanma,

5-     Disraktibilite

6-     Amaca yönelik etkinlikte artma (kalkamayacağı işlerin altına girmesi, cinsel performans artışı ..) yada psikomotor ajitasyon,

7-     Kötü sonuçlar doğurma olasılığı yüksek , zevk veren etkinliklere aşırı katılma.

C-    Bu semptomlar Mix epizodun tanı ölçütlerini karşılamamalı.

D-    Bu duygu durum bozukluğu, mesleki işlevsellikte, olağan toplumsal etkinliklerde yada başkalarıyla olan ilişkilerde  belirgin bir bozulmaya yol açacak yada kendisine yada başkalarına zarar vermesini önlemek için hastaneye yatırmaya gerektirecek denli  ağırdır yada psikotik özellikler gösterir.

 

HİPOMANİK EPİZOD TANI ÖLÇÜTLERİ

A-    Olağan, depressif olmayan duygudurumdan açıkça farklı, en az 4 gün, günboyu süren, sürekli, kabarmış, taşkın yada irritabl ayrı bir duygudurum döneminin olması.

B-    Duygu durum bozukluğu dönemi sırasında , aşağıdaki semptomların üçü (yada daha fazlası, duygu durum irritabl ise dördü) belirgin olarak bulunur:

1.      Benlik saygısında abartılı artma yada grandiosite,

2.      Uyku gereksiniminde azalma,

3.      Çok konuşma,

4.      Fikir uçuşmaları, düşüncede hızlanma,

5.      Disraktibilite

6.      Amaca yönelik etkinlikte artma (kalkamayacağı işlerin altına girmesi, cinsel performans artışı ..) yada psikomotor ajitasyon,

7.      Kötü sonuçlar doğurma olasılığı yüksek , zevk veren etkinliklere aşırı katılma.

C-    Bu epizod sırasında , kişinin semptomatik olmadığı zamanlardakinden çok farklı olarak işlevsellikte belirgin bir değişiklik olur.

D-    Duygudurum bozukluğu ve işlevsellikteki değişiklik başkalarınca da gözlenebilir bir düzeydedir.

E-     Bu duygu durum bozukluğu, mesleki işlevsellikte, olağan toplumsal etkinliklerde yada başkalarıyla olan ilişkilerde  belirgin bir bozulmaya yol açacak yada kendisine yada başkalarına zarar vermesini önlemek için hastaneye yatırmaya gerektirecek denli  ağır değildir ve psikotik özellikler göstermez.

 

2-  BİPOLAR II BOZUKLUĞU:

Hipomanik epizodların (en az 4 gün süren)  yanı sıra görülen tekrarlayan major depresyon atakları.

(Hastanın bir yada daha fazla major depresif epizodları yanında , en az bir hipomanik epizod yaşamış olması gerekir.)

Hastanın tam bir manik epizod geçirmemeiş olması kuraldır.

3-  SİKLOTİMİK BOZUKLUK

Bu kişilerde hafif düzeyde duygudurum oynamaları olur. Bu kişiler durgun oldukları zaman daha kendi içlerine kapanık, içe dönük, karamsar, ağlamaklı biri olurlar ve üretkenlikleri düşer. Coşkun oldukları zaman daha enerji dolu, daha fazla insan içine giren, daha övüngen ve şakacı biri olurlar. Arada haftalar yada aylar süren olağan duygudurum dönemleri olabilir. Çoğu zaman tıbbi yardım almazlar çünkü;

1-     İşlevselliklerinin bozucu bir düzeyde olmaması,

2-     Ego-distonik olarak algılanmayışı (Bu hastalar belirtilerini patolojik birer semptom olarak görmezler, kişilik özellikleri olarak değerlendirirler.)

DSM-IV-TR’ye GÖRE SİKLOTİMİK BOZUKLUK TANI ÖLÇÜTLERİ:

A-    En az 2 yıl süreli olarak hipomanik semptomlarla giden bir çok dönemin ve Major Depressif Epizod (MDE) ‘un tanı ölçütlerini karşılamayan  depressif semptomlarla giden bir çok dönemin bulunması.

B-    Yukarda sözü edilen 2 yıllık dönem (çocuk ve ergenlerde 1 yıl) boyunca kişi A tanı ölçütlerinde sıralanan semptomların bulunmadığı, bir seferde 2 aydan daha uzun süren bir dönem geçirmemiştir.

C-    Bu bozukluğun ilk 2 yılı boyunca MDE, Manik epizod, yada Mix epizod geçirilmemiştir. (İlk 2 yıldan sonra üzerine binmiş olarak Bipolar I yada Bipolar II bozukluğu tanısı alabilir.)

D-    Bu semptomlar başka hastalıklarla açıklanamaz olmalıdır.

 

HIZLI DÖNGÜLÜ BİPOLAR BOZUKLUK

 

(DSM-IV-TR ‘de bir gidiş belirleyicisi olarak kabul edilmiş, ayrı bir başlık olarak yer almamıştır. )

:

1-     Hem bipolar I, hem de Bipolar II’de görülür. (Daha çok Bipolar II’de görülür.)

2-     Diğer alt gruplara göre daha ender görülür. (Tüm bipolar bozukluklar içinde görülme oranı, % 13-28’dir.)

3-     Daha çok kadınlarda görülür. Hastaların % 70’i kadındır.

4-     Başlama yaşı erken olup ortalama 30’dur.

5-     Üç tipi vardır:

1)      Hızlı Döngülü Epizod (% 42): Bir yıl içinde en az 4 defa ataklar yaşanır. (Bir atak neler içerir: En az 4 gün süren hipomani dönemi, en az 1 hafta süren depresyon dönemi, en az 1 hafta süren manik dönem yada hospitalizasyon ) ve ataklar arasında 2 ay süren belirtilerin kaybolduğu remisyon/kısmi remisyon dönemlerinin olması ile karakterizedir.

2)      Ultra Hızlı Döngülü Epizod (% 26.8): Bir ay içinde 4 yada daha fazla epizod olmasıdır.

3)      Ultradian Döngülü Epizod (% 19.7): Bir hafta içinde 4 yada daha fazla epizod varlığı, yada gün içinde kaymaların olmasıdır.

6-     Hızlı döngülü bipolar bozukluk risk etkenleri:

·        Kadın cinsiyeti ve gonadal steroidler,

·        Menopoz döneminde olma,

·        Hipotiroidinin varlığı,

·        Uzun dönem antidepresan ilaç kullanımı,

·        Depresyon epizodlarının tedavisinde antidepresan kullanımı,

·        Hastanın siklotimik kişilik yapısında olması,

·        Temporal lob disritmilerin varlığı,

·        Alkol, trankilizan ve kafein  kötü kullanımı öyküsünün olması.

7-     Hastalığın gidişi her hastada değişir.Bipolar bozukluk seyri sırasında hızlı döngülü epizodlar gelişip böyle devam edebilir yada bir süre sonra hasta eski seyrine dönebilir.

 

MANİ TİPLERİ

I – KLASİK MANİ

1- Mani tablosu 1-2 hafta içinde gelişir.

2- En az 1 hafta sürer.

3- şu belirtilerden 3 veya daha fazlasının bulunması gerekir:

* kendini aşırı biçimde neşeli ve iyi hissetmesi (öfori)

* öfkenin hakim olduğu irritabl duygu durumu,

* kendini büyük görme (grandiozite),

* uykuda azalma yada kayıp,

* aşırı derecede hızlı ve araya girip durdurmanın zorlaştığı biçimde (basınçlı) konuşma,

* bir düşünceden diğerlerine süratle geçildiği fikir uçuşmaları,

* dikkat dağınıklığı (distraktibilite),

* psikomotor davranışlarda artma (ajitasyon),

* zevk veren aktivitelere (alışveriş yapma, fazla ve uygunsuz cinsel davranışlar vs.) aşırı düşkünlük gibi tipik belirtiler…

4- Bu tablo herhangi bir bedensel hastalık yada ilaç gibi fiziksel bir etkenle ilişkili olarak ortaya çıkmamış olması gerekir.

 

II- İKİNCİL (SEKONDER) MANİ:

1- Fiziksel hastalık ( Tirotoksikoz, SLE, Huntington hast.; Multipl Skleroz, Romatizmal korea, diensefalon ve 3. ventrikül tümörleri, kafa travmaları, komplex parsiyel epileptik nöbetler, sifiliz, AİDS..) yada ilaç ( Steroid, amfetamin, halisünojenler, ..) kullanımına sekonder olarak ortaya çıkan manidir.

 

III- POST PARTUM MANİ:

1-     Daha önceki dönemde geçirilmiş bir depresyon epizodu olmaksızın, doğum sonrası dönemde ortaya çıkan manidir.

2-     Bazı kitaplarda sekonder mani sınıflaması içinde yer alıyor.

3-     DSM-IV sınıflandırmasında bu hastalar, bipolar I’in bir alt grubu olarak “Post partum başlangıçlı mani” olarak isimlendirilmektedir.

 

IV- REAKTİF MANİ:

1-     Psikolojik etkenleri takiben ortaya çıkan manidir.

2-     Sekonder mani sınıflaması içinde de yer alabilir.

 

V- KRONİK MANİ:

1- Bipolar olguların % 5’de görülür.

2-Kraepelin, bu hastaları “Manik Demans” olarak tanımlamıştır.

3- Hipertimik zeminde gittikçe ağırlaşan manik epizotları olan, hastalık içgörüsü ve tedavi uyumu az olan hastalardır.

4- Alkol kötü kullanımı sık görülür.

5- Bazı olgularda organik etkenler yada beyin patolojileri eşlik edebilmektedir.

6- Eğer bu hastalarda Grandiyöz sanrılar sürekli bir nitelik taşırsa, bu hastaları “Şizoaffektif” yada “Şizofreni” olarak kabul edenlerde vardır.

 

VI- KARMA MANİ (= DİSFORİK MANİ):

1-     İlk olarak Kraepelin tarafından tanımlanmıştır.

2-     Depressif duygu durumu (umutsuzluk, yorgunluk, zevk alamama, suçluluk düşünceleri, intihar düşünceleri gibi..) belirtilerden ikisinin varlığı ve manik belirtilerin (düşünce akımında hızlanma, basınçlı konuşma, grandiyozite, enerji artışı vb.) birlikte bulunmasıdır.

3-     Anksiyete, uykusuzluk, irritabilite ortak belirtilerdir.

4-     Mix mani demek için bu belirtiler en az 1 hafta birlikte bulunmak zorundadır.

5-     Klasik mani dışındaki manilerin % 16-37’sini oluşturmaktadır. (Bazı kaynaklarda bipolar hastaların % 50’sinin karma epizod geçirdiği ileri sürülmektedir.

6-     Kadınlarda, erkeklerden daha sık izlenir.

7-     Çoğunluğu distimik bir zemin yada depresif kişilik özellikleri taşıdıkları görülmüştür.

8-     Madde kötü kullanımı, intihar girişimleri ve psikotik belirtiler daha sık görülür.

9-     Bu hastalarda suicid olasılığı diğer tiplere göre daha fazla olduğu için erken dönemde, etkili ve gerekirse çoklu tedavi yapmak gerekir.

10- Yineleme, kronikleşme olasılığı daha yüksektir.

11- Geç iyileşir, antikonvülzanlara yanıt iyidir, atipik antipsikotiklerde kullanılır.

 

VII- PSİKOTİK ÖZELLİKLİ MANİ:

1-     Her türlü psikotik belirtiye rastlanır.

a)      % 50’den fazla hastada sanrılar (hezeyanlar) vardır. Genellikle duygu durumu ile ilgili grandiyozite ve megalomanik sanrılardır.

b)      % 15 hastada işitsel ve görsel varsanılar (halüsinasyonlar) vardır.

c)      Katatoni hali, yönelim ve bilinç bozukluğu izlenebilir. (Delirious mani=Bell mani).

d)      Hastalarda dezorganize davranış, hatta uygunsuz affekt bile izlenebilir.

2-     Bu yüzden gerçek bipolar hastalara yanlışlıkla Sch yada şizoaffektif tanısı konabilir.

3-     Psikotik özellikler hastanın klinik tablosunu ağırlaştırmakla beraber, prognoza etkisi yoktur.

4-     Nöro-gelişimsel bozukluğu olanlarda ve hastalığın ergenlik gibi erken yaşlarda başladığı hastalarda daha sık izlenir.

5-     Şizoaffektif bozukluk yada Sch ayırıcı tanısında şuna dikkat edilmelidir. Eğer psikotik belirtiler duygu durum ile uyumlu değil ve 2 haftayı geçen bir sürede var ise Bipolar olma olasılığı azdır.

6-     Psikotik belirtilerin duygu durum ile uyumlu olmaması ve 2 haftayı geçen bir sürede var olması bazı yazarlarca kötü prognoz olarak yorumlanmaktadır.

 

VIII- KONFÜ MANİ:

1-     Manik epizod sırasında konfüzyon tablosunun eşlik etmesidir.

2-     …

IX- STUPORLU MANİ:

1-     Hastalar, konuşmaksızın, sessiz biçimde yatakta yatar ve ilişki kurulamaz durumdadır. Negativistik tutum içinde olup, sorulanlara yanıt vermezler ancak yüzlerinde nedensiz bir gülümseme (elasyon) izlenir.

2-     İyileşme sonrasında, o dönemde mani için tipik olan düşünceler yaşadıklarını dile getirirler.

3-     Bu tablo, depresif stupordan manik döneme geçişte görülebildiği gibi, manik alevlenme sırasında da ortaya çıkabilir.

 

——————————————————————————————