Şizofreni | Sanrılı Bozukluk | Atipik Psikotik Bozukluk | Psikiyatri Uzmanı Dr. Agâh Aydın
26677 Kere Okundu

 

  Şizofreni | Sanrılı Bozukluk | Atipik Psikotik Bozukluk 

 

 

 

——————————————————————————————

1- ŞİZOFRENİ

DSM-IV-TR’ye GÖRE ŞİZOFRENİ TANI ÖLÇÜTLERİ:

A-Karakteristik Semptomlar: Bir aylık bir süre boyunca 5 kriterden en az 2 tane veya daha fazlasının devam etmesi: (Bizar sanrı var ise 1 semptom yeterli; varsanılar kişinin düşünce ve davranışları üzerine konuşan sesler ise 1 semptom yeterli )

1- Sanrılar

2- Varsanılar

3- Dezorganize konuşma yada enkoherans

4- İleri derecede dezorganize yada katatonik davranış.

5- Negatif semptomlar (affektif donukluk, aloji-konuşamazlık- yada avolisyon),

B- Toplumsal/Mesleki işlev bozukluğu:

C- En az 6 ay süreli (6 ayın en az 1 ayı A tanı ölçütlerini kapsamalı)

D- Şizoaffektif bozukluk, duygudurum bozukluğu dışlanmış olmalı,

E- Madde kullanımının/Genel tıbbi durumun dışlanmış olmalı.

BLEULER’İN 4 A BELİRTİSİ

1-     Assosiasyon

2-     Affekt

3-     Autism (Otizm)

4-     Ambivalans

SCHNEİDER (Kurt Schneider) ŞİZOFRENİ TANI ÖLÇÜTLERİ:

1-     Düşüncelerin duyulabilir olması (Hasta kendi düşüncelerini yüksek sesle duymaya başlar.)

2-     Tartışan ve zıt fikirlerin duyulması (Birtakım sesler tartışmakta ve kendi düşüncesine aykırı şeylerde söylemektedir.)

3-     Yorum yapan sesler (Hasta, düşüncelerini yorumlayan sesler duymaktadır.)

4-     Bedensel edilgenlik (Hasta, bedeninin dış güçlerce edilgen haline getirildiğini düşünür.)

5-     Düşüncelerin çalınması (Hasta, düşüncelerinin dış güçlerce çalındığını ve beyninde boşluk oluştuğunu düşünmektedir.)

6-     Düşünce sokulması

7-     Düşüncelerin yayılması

8-     Edilgen duygular

9-     Edilgen dürtüler

10- Edilgen eylemler

11- Sanrısal algı Boz. (Hastada sanrılara bağlı olarak varsanı ve illüzyonlar oluşur.)

ŞİZOFRENİDE NEGATİF SEMPTOMLAR

A-    Duygulanımda (Affekt) donuklaşma yada küntleşme:

B-    Aloji (Konuşamazlık):

C-    Avolisyon-Apati:

D-    Anhedoni-asosyallik:

E-     Dikkat Bozukluğu:

ŞİZOFRENİDE POZİTİF SEMPTOMLAR

A-    Çağrışımlarda dağınıklık,

B-    Varsanılar,

C-    Acaip davranışlar,

D-    Konuşmada artma,

ŞİZOFRENİDE “İYİ PROGNOZ” KRİTERLERİ:

1-     Geç başlama,

2-     Belirgin hazırlayıcı etkenlerin olması,

3-     Akut başlama,

4-     Premorbit toplumsal,cinsel ve iş öyküsünün iyi olması,

5-     Duygudurum bozukluğu semptomlarının (özellikle depresyon) olması,

6-     OKB olmaması,

7-     Evli olma,

8-     Ailede duygudurum bozukluğunun olması,

9-     Destek sistemlerinin iyi olması,

10- Pozitif semptomlarının olması.

ŞİZOFRENİDE “KÖTÜ PROGNOZ” KRİTERLERİ:

1-     Erken başlama,

2-     Hazırlayıcı etkenlerin olmaması,

3-     Sinsi başlama,

4-     Premorbit toplumsal,cinsel ve iş öyküsünün kötü olması,

5-     İçe kapanıklık, otistik davranışların olması,

6-     OKB olması,

7-     Bekar, boşanmış yada dul olma,

8-     Ailede Şizofreni öyküsünün olması,

9-     Destek sistemlerinin kötü olması,

10- Negatif semptomların olması,

11- Nörolojik belirti ve bulguların olması,

12- Yapısal beyin anormalliklerin varlığı,

13- Perinatal travma öyküsünün bulunması,

14- Üç yıl içinde remisyon olmaması,

15- Çok sayıda rölapsın olması,

16- Saldırganlık öyküsünün bulunması.

DSM-IV’ e GÖRE ŞİZOFRENİ ALT TİPLERİ:

1-     Paranoid:

·        Bilişsel işlevselliğin ve duygulanımın görece korunmasına karşın belirgin sanrı  yada işitsel varsanılar vardır,

·        Dezorganize ve katatonik tiplere özgü semptomlar yoktur.

·        Grandiyöz ve/veya Paranoid sanrılar çok görülür.

·        Varsanılar sanrılarla ilişkilidir.

·        Anksiyete, öfke, uzak duran bir tutum gösterme ve tartışmacı olma özellikleri vardır.

·        Herkesten üstünmüş gibi davranır. Ya çok resmi yada aşırı yoğun ilişkileri vardır.

·        İntihar girşiminde bulunabilir yada başkalarına şiddet uygulayabilir.

·        Nöropsikolojik ve diğer bilişsel testlerde pek bozukluk göstermezler.

·        Tedaviye en iyi yanıt veren tiptir.

2-     Dezorganize (= Hebefrenik),

·        Dezorganize konuşma, deorganize davranış, donuk yada uygunsuz duygulanım vardır.

·        Dezorganize konuşmaya uygunsuz gülme ve gülümsemeler eşlik eder.

·        Dezorganize davranışlar günlük yaşam etkinliklerini (yıkanma,giyinme, yemek hazırlama) ileri derecede bozabilir.

·        Sanrı yada varsanılar olsa da bölük pörçüktür ve tutarlı bir tema etrafında değildir.

·        Grimas, Mannerizm  ve başka bir takım acaip davranışlar eşlik edebilir.

·        Nöropsikolojik ve bilişsel testlerde performans boz. gösterebilir.

·        Tedaviye yanıtı en kötü olan tiptir.

3-     Katatonik:

·        Motor hareketsizlik, aşırı motor etkinlik, aşırı negativizm, mutizm, istemli davranışlarda acaiplik, ekolali (karşıdakinin söylediğini tekrarlama) ve ekopraksi (karşıdakinin davranışlarını tekrarlama).

·        Motor hareketsizlik, katalepsi (balmumu esnekliği) yada stuporla kendini gösterir.

·        Aşırı motor etkinlik, açıkça amaçsızdır ve dış uyaranlardan etkilenmez.

·        Hareket ettirilmeye yönelik girişimlere karşı rijit postürü sürdürme yada bütün yönermelere direnç gösterme ile kendisini gösteren aşırı bir negativizm bulunabilir.

·        Malnütrisyon, bitkinlik, hiperpreksi yada kendi kendine zarar verme davranışları da bulunabilir.

4-     Farklılaşmamış:

·        Şizofreninin aktif evresi için tanı ölçütlerini karşılayan semptomları vardır ancak bunlar paranoid, dezorganize yada katatonik tip için tanı ölçütlerini karşılamaz.

5-     Rezidüel:

·        En az bir şizofreni epizodu olmuş ancak o sıradaki klinik görünümde belirgin pozitif psikotik semptomlar (sanrı, varsanı, dezorganize konuşma veya davranış) yoksa rezidüel tip denir.

·        Negatif semptomlar yada iki yada ikiden çok hafif pozitif semptomlar olabilir.

·        Sanrı yada varsanılar varsa da bunlar pek belirgin değildir ve bunlara güçlü bir duygulanım eşlik etmez.

·        Gidişi, sınırlı olabilir yada aktif bir epizotla tam remisyon arasında devam edebilir.

TİP I ŞİZOFRENİ:

1-     Genellikle pozitif semptomlar ve normal beyin yapısı vardır.

2-     Tedaviye yanıtları oldukça iyidir.

TİP II ŞİZOFRENİ:

1-     Genellikle negatif semptomlar ve Beyin BT’lerinde görülen yapısal beyin anormallikleri vardır.

2-     Tedaviye yanıtları kötüdür.

 

2-     ŞİZOFRENİFORM BOZUKLUK

·        Semptomları şizofreninin semptomları ile özdeştir ancak en az 1 ay en fazla 6 ay sürer.

·        Bu bozukluk düzeldikten sonra önceki işlevsellik düzeylerine geri dönerler.

 

3-     ŞİZOAFFEKTİF BOZUKLUK

·        Hem şizofreninin hem de bir duygu durum bozukluğunun (Depresyon, mani, mix form) semptomlarının olduğu bir sendromdur.

·        Hastalığın aynı dönemi sırasında , belirgin duygu durum semptomlarının olmadığı en az 2 hafta boyunca sanrı yada varsanılar bulunur.

 

4-     SANRILI BOZUKLUK

·        Şizofreni gibi kronik bir bozukluktur ancak önde gelen semptom olarak sanrılarının bulunması ile belirgindir. Şizofreni için A tanı ölçütü hiçbir zaman karşılanmamıştır.

·        Sanrıları daha çok paranoid olduğu için daha önceleri “Paranoya”, “Paranoid Bozukluk” olarak adlandırılmıştır fakat grandiyöz, erotik, somatik ve kıskançlık niteliğinde de sanrılar olabilir. Bizar sanrı görülmez.

·        Sanrılar dışında işlevsellikte belirgin bozukluk yoktur.

·        Sanrılarla birlikte Duygudurum epizodları da ortaya çıkmışsa, bunların toplam süresi sanrılı dönemden daha kısadır.

 

5-     KISA PSİKOTİK BOZUKLUK

·        Belirtilen 4 pozitif belirtiden en az birisinin birden başlaması gerekir:

1-Sanrılar

2-Varsanılar

3-Dezorganize konuşma yada enkoherans

4-İleri derecede dezorganize yada katatonik davranış.

·        Şizofrenik semptomlar 1gün-1 ay arasında sürer.

·        Kişi en sonunda premorbit işlevsellik düzeyine tam olarak döner.

·        Kısa olmasına rağmen işlevsellikteki bozulma yoğun olabilir.

·        Daha önceden kişilik bozukluklarının (paranoid, histrionik, narsistik, şizotipal yada borderline) olması zemin hazırlayıcı faktördür.

·        Prognozunun iyi olacağının göstergeleri;

1-     Hastalık öncesi uyumun iyi olması,

2-     Hastalık öncesi şizoid özelliklerin çok az bulunması,

3-     Tetikleyen ağır bir stres etkeninin olması,

4-     Belirtilerin birden başlaması,

5-     Duygulanım belirtilerinin olması,

6-     Psikoz sırasında konfüzyon görülmesi,

7-     Duygulanımda küntleşmenin az olması,

8-     Belirtilerin kısa sürmesi,

9-     Şizofrenik akrabaların olmaması.

 

6-     PAYLAŞILMIŞ PSİKOTİK BOZUKLUK

·        O sırada yerleşik bir hezeyanı olan başka bir kişi/kişilerle yakın ilişki çerçevesinde bireyde bir hezeyan gelişmesidir.

·        % 95 aynı ailenin 2 üyesi arasındadır.

·        Hezeyanlar içerik olarak birbirlerine benzer.

·        Sanrılar olabilirlik taşıyan, bizar olmayan sanrılardır. Genellikle paranoid yada hipokondriak sanrılardır.

·        Genellikle 2 kişi arasındadır ve birisi baskındır.

 

7-     GENEL TIBBİ BİR DURUMA BAĞLI PSİKOTİK BOZUKLUK

·        Genel tıbbi bir durumun doğrudan fizyolojik etkilerine bağlı olarak sanrı ve varsanıların olmasıdır.

·        Varsanılar bütün duyu tipleriyle oluşabilir. (görme, koku, işitsel, taktil vs)

·        Etkenlere bağlı tipik duyu tipleri, tipik sanrı tipleri olabilir;

i.      Temporal lop epilepsisi

  • lastik yanığı kokusu, kötü koku; Dinsel sanrılar

ii.      Sağ parietal beyin lezyonu

  • Kontlateral yok sayma sendromu

 

8-     MADDE KULLANIMININ YOL AÇTIĞI PSİKOTİK BOZUKLUK

·        Bir maddenin (kötüye kullanılabilen bir madde-ilaç, tedavi için kullanılan bir ilaç yada toxinle karşılaşmak) doğrudan fizyolojik etkilerine bağlı oluşan sanrı ve varsanıların olmasıdır.

·        Kişinin, madde kullanımının yol açtığı gerçeğinin farkında olduğu varsanılar bu kapsam içinde yer almaz.

·        4 alt tipi vardır;

1-     Sanrılarla giden,

2-     Varsanılarla giden,

3-     Entoksikasyon sırasında başlayan,

4-     Yoksunluk sırasında başlayan.

 

9-     BAŞKA TÜRLÜ ADLANDIRILAMAYAN PSİKOTİK BOZUKLUK (ICD-10 / ATİPİK PSİKOTİK BOZUKLUK)

* özgül bir tanı koymak için bilginin yetersiz yada çelişkili olduğu psikotik semptomları yada herhangi bir özgül psikotik bozukluk için tanı ölçütlerini karşılamayan psikotik semptomlar gösteren bozuklukları kapsar.

 

TARİHSEL ÖNEMİ OLAN PSİKOTİK DURUMLAR

1-     OTOSKOPİK PSİKOZ:

·        Kişinin, kendi vücudunun bir parçasını yada tümünü (“fantom” olarak adlandırılır) sanki aynada görüyormuş gibi algılamasıdır.

·        Görüntü genellikle renksiz ve saydamdır, ancak belirgin olarak görülür.

·        Herhangi bir ön uyaran olmadan birden ortaya çıkar ve kişinin davranışlarını taklit eder.

·        Görsel yanında işitsel yada diğer duyumlarla ilgili de olabilir.

·        Kişinin içgörüsü vardır, yaşadıklarını şaşkınlıkla ve üzüntüyle karşılar.

 

2-     CAPGRAS SENDROMU:

·        Kişi, çevresindki kişilerin gerçek kendileri olmadığına, başkalarının onların yerine geçtiğine inanır.

·        Psikotik sürecin sonucu olarak oluştuğu gibi parietal lop işlev bozukluğu sonucu da oluşabilir.

 

3-     FREGOLİ (Binbir Surat) SENDROMU:

·        Kişi, kendisine kötülük yapacağına inandığı kişinin (Persekütörü) sanki bir aktörmüş gibi değişik yüzler takındığına, değişik suratlara büründüğüne inanır.

(DİKKAT !! Likantropi: Kişinin “kurt adam” olduğuna ilişkin varsanısıdır. Kişi, kendisini yada başkalarını kurt adama dönüştürebileceğine inanır.

Ötoskopi: Kişinin bir “eşi’nin” olduğuna inanmasıdır. )

 

4-     COTARD SENDROMU:

·        Kişi, sadece bütün varlıklarını, toplumdaki yerlerini ve güçlerini değil, aynı zamanda kalplerini, kanlarını ve barsaklarını da yitirdiklerinden yakınır.

·        Megalomanik düşüncelerle birlikte immortalite (ölümsüzlük) sanrıları ile birlikte olabilir.

·        Bu sendrom, nihilistik bir sanrılı bozukluk olarak da sınıflandırılmıştır.

·        Genellikle şizofrenik yada depressif bir epizodun hemen öncesinde ortaya çıkar.

·        Genellikle birkaçgün yada birkaç hafta sürer. Parçası olduğu altta yatan bozukluk (Depresyon, şizofreni, genel tıbbi bir durum) tedavi edilince ortadan kalkar.

 

 

——————————————————————————————